У Золатурне адкрылі абноўлены помнік Тадэвушу Касцюшку
Вялікі фотарэпартаж.
17 кастрычніка 2026 года ў гарадскім парку (Stadtpark) швейцарскага Золатурна адбылося ўрачыстае адкрыццё абноўленага помніка Тадэвушу Касцюшку. Цырымонія сабрала беларусак і беларусаў з розных краін: Польшчы, Літвы, Славакіі і Швейцарыі.
Беларускі помнік Касцюшку стаіць у гарадскім парку з 2017 года, непадалёк ад дома, у якім ён правёў апошнія гады жыцця і памёр.
Цяпер скульптура ўсталяваная на валуне вагой блізу 900 кілаграмаў, які быў прывезены з Беларусі дзякуючы намаганням ініцыятывы MALDZIS і Фонду Марыі Магдалены Радзівіл. Тэрыторыю вакол помніка ўпарадкавалі, выкарыстаўшы беларускую брукаванку.
Тадэвуш Касцюшка нарадзіўся ў Мерачоўшчыне каля Косава, а памёр у Золатурне. Камень з Беларусі стаў сімвалічнай сувяззю паміж ягонай радзімай і месцам, дзе завяршыўся жыццёвы шлях героя.
Урачыстасць пачалася з выступаў ініцыятара ўсталявання помніка і яго абнаўлення, кіраўніка Фонду Марыі Магдалены Радзівіл Алеся Сапегі, і сузаснавальніка ініцыятывы MALDZIS Рыгора Астапені.
Кажа Алесь Сапега:
“Гісторыя пачалася ў 2017 годзе, калі беларуская дыяспара адкрыла помнік – першы ў свеце помнік беларускаму герою Тадэвушу Касцюшку. Акурат пасля гэтага помніка з’явіўся першы помнік Тадэвушу Касцюшку ў Беларусі, які мы таксама адкрывалі ў Мерачоўшчыне. І ў той момант было вельмі шмат бакоў, якія хацелі аддаць пашану герою. Не заўсёды мы, можа быць, знаходзімся на адным беразе, паміж намі ёсць канфлікты, але менавіта ў такія часы ў нас заўсёды ёсць падстава сабрацца, паразмаўляць, пазнаёміцца, узгадаць нашага героя. Прайшло амаль чатыры гады пасля адкрыцця гэтага помніка, і горад усё ж такі пагадзіўся даць дазвол на яго абнаўленне”.
Кажа Рыгор Астапеня:
“Для нас гэты праект мае асаблівае значэнне. Мы распачалі працу над ім больш за два з паловай гады таму – яшчэ да таго, як ініцыятыва MALDZIS заявіла пра сябе публічна. Перабоі ў працы мяжы адклалі яго завяршэнне, але сёння мы рады прадставіць вынік гэтай працы.
Дарэчы, за гэтыя два гады нашу ініцыятыву сталі асацыяваць найперш з вяртаннем культурных каштоўнасцяў. Аднак наша місія шырэйшая, і такія праекты, як абнаўленне помніка Касцюшку, акурат у яе ўваходзяць. Неўзабаве падзелімся і іншымі падобнымі навінамі”.
Партрэты з радзімы
Удзельнікі і ўдзельніцы ўсклалі да помніка кветкі і запалілі свечкі, а побач размясцілі выявы Касцюшкі, якія нагадваюць пра яго сувязь з роднай зямлёй. Адна з іх – копія гістарычнага фотаздымка 1936 года, на якім захавалася шыльда з рэльефным партрэтам Касцюшкі. Некалі яна ўпрыгожвала дом у Мерачоўшчыне, дзе ён нарадзіўся, але была страчаная.
Другая выява, ускладзеная да помніка, – гэта ўжо сучасны графічны вобраз Касцюшкі, створаны дызайнеркай MALDZIS на аснове барэльефа са страчанай шыльды. Гэтак зніклы на радзіме партрэт атрымаў новае жыццё ў горадзе, з якім Касцюшка таксама звязаны.
Пасля адкрыцця помніка ўдзельнікі і ўдзельніцы цырымоніі наведалі Музей Касцюшкі ў Золатурне. Ён знаходзіцца ў кватэры, дзе Тадэвуш Касцюшка правёў апошнія гады жыцця і памёр 15 кастрычніка 1817 года.
Як беларускі валун апынуўся ў Швейцарыі
Праект абнаўлення помніка рэалізавалі ініцыятыва MALDZIS і Фонд Марыі Магдалены Радзівіл.
Валун набылі, апрацавалі і падрыхтавалі ў Беларусі на прыватныя сродкі Максіма Баграцова, Філіпа Дайнэкі і мецэнаткі, якая пажадала застацца ананімнай.
Дастаўка валуна ў Швейцарыю зацягнулася на паўтара года, бо рэалізацыя праекта супала з крызісам на беларуска-польскай мяжы. На пачатку 2026 года валун перакрочыў мяжу і некаторы час знаходзіўся на польскім мытным складзе ў Бяла-Падлясцы. У траўні камень разам з беларускай брукаванкай даставілі ў Золатурн.
У ліпені швейцарскі бок усталяваў скульптуру на валун і вымасціў тэрыторыю вакол помніка беларускай брукаванкай.
Фота – Таццяна Капітонава
